سلام بر اندیشه ای که ایرانی اسلامی مقتدر، مستقل و پایدار می خواهد.      
آخرین اخبار
کد خبر: ۷۳۹۶
تاریخ انتشار: ۳۱ شهريور ۱۳۹۳ - ۱۰:۲۲
تدابیر مدیریتی حضرت امام خمینی ( ره ) در هشت سال دفاع مقدس

مقدمه :
هدف از تحمیل جنگ به ایران

طـبـق بـررسـى هـاى بـه عـمـل آمـده و اعـتـرافـات فـرمـاندهان حزب بعث واسـتـراتـژیـست هاى کاخ سفید, هدف از تحمیل جنگ به ایران موارد زیر بوده است :

ـ نابودى انقلاب اسلامى و یا حداقل کنترل آن
ـ تشکیل عربستان بزرگ ,
ـ تصرف خوزستان و گرفتن کل شط العرب ،

بـدیـن تـرتیب در 31 شهریور 1359 صدام به این نتیجه رسیده بود که حکومت ایـران بـه خاطر انقلاب از نظر توان نظامى بسیار ضعیف شده , لذا از آن موقعیت اسـتفاده کرده و با حمایت و تحریک قدرت هاى استعمارى جنگ را بر ما تحمیل کـرد. حالا این سؤال مطرح است که آیا دشمن پس از فتح خرمشهر متنبه شده و هدف (نابودى انقلاب اسلامى ) را رها کرده بود یا خیر؟

اصـولا دشـمـن از جـنگ به عنوان ابزارى براى رسیدن به اهداف خود استفاده مى کرد. اما جمهورى اسلامى بعد از فتح خرمشهر, مقتدرتر شده بود و به همین جـهـت خـطرآن در نزد دشمنان نیز افزون تر شده بود. بنابراین دشمن چون به هـدف خـود نـرسـیده بود، به دنبال این بود که این نظام تقویت شده را به انحاء مختلف تضعیف نماید.

نـکـتـه دیـگرى نیز مطرح بود و آن این که، دشمن از اهدافش دست بر نداشته بـلـکه نسبت به اهدافش هوشیارتر هم شده و حمایت هاى دیگرى هم ممکن بود جـلب نماید، در این حال ، چه تضمینى وجود داشت که با توقف جنگ دیگر اقدام بـه تـجـاوز مـجدد نکند؟ بنابراین منطق نظامى در آن شرایط, حکم مى کرد که براى رفتن به پشت میز مذاکره و توقف جنگ ، ایران پشتوانه اى به عنوان تضمین صـلـح داشـتـه باشد و این پشتوانه چیزى جز پیشروى در قسمتى از خاک عراق نمى توانست باشد.

شیوه ها و تدابیر مدیریتی امام خمینى (ره )

حـضـرت امـام خـمـیـنـى( ره ) بـه عـنـوان مدیر ، رهبر و فرمانده کل قوا و فرماندهى عالى جنگ ، تعیین و هدایت اسـتـراتـژى جـنـگ را بـر عـهـده داشـت و در این مدت با بهره گیرى از شیوه ها و تدابیر خاص ‍ خویش هشت سال دفاع مقدس را رهبرى و مدیریت نمود و اعجاب و شگفتى سیاستمداران دشمن را برانگیخت .

در این میان به تعدادی از این شیوه ها و تدابیر اشاره می نماییم :

1 ـ بسیج همگانى و سازماندهى مردم و نیروهاى مسلح

بـراى آنکه کلیه نیروهاى داوطلب بتوانند در حد توانایى ها و استعدادهاى خویش در این امر مهم سهیم باشند، امام اقدام به این مهم نمودند و در این رابطه فرمودند:

((هرکس مى تواند جبهه باید برود و هرکه نمى تواند در پشت جبهه کمک کند))

2 ـ توسعه تشکیلات نظامى و فرمان بر تشکیل نیروهاى سه گانه سپاه

ایـن امـر مـوجـب شـد تـا سپاه بتواند با هماهنگى بیشتر با نیروهاى ارتش ، در عرصه هاى نبردحضور قوى ترى داشته باشند.

3 ـ هماهنگى و انسجام در نیروهاى مسلح

هـمـان گـونـه کـه در انـدیـشـه سـیـاسـى امـام وحـدت و یـکـپـارچـگـى اقشار مختلف ملت و احزاب گـونـاگـون عـامـل پـیـروزى مـلت ایران به شمار مى آید. انسجام نیروهاى نظامى را نیز ضامن اقـتـدار نیروهاى مسلح در دفاع مقدس مى دانست . از این رو امام به نیروهاى ارتش ، سپاه و بسیج فرمود:

((هـمـه در هـم ذوب شـوید و تو و من را از میان بردارید و چون ید واحده و قدرت واحده به دشمن بتازید))

4 ـ هماهنگى و به کارگیرى امکانات پشت جبهه

امـام نـیـروهـاى پـشـت جـبـهـه اعـم از دسـتگاه هاى اجرایى و تبلیغى و سیاسى را به هماهنگى بایـکـدیـگـر و تـوجـه بـه مـسـائل جـنگ دعوت مى کردند و کلیه فعالیت هاى سیاسى ، تبلیغى واقتصادى پشت جبهه را با دفاع مقدس مرتبط مى ساختند و همواره ارگان ها و سازمان هاى دولتى را در جهت تقویت و آمادگى رزمى مردم و پشتیبانى از جنگ به کار مى گرفتند و مى فرمودند:

((به پشتیبانى مادى و معنوى خود از جبهه هاى نبردو رزمندگان ادامه دهند و سپاهیان نور را حمایت کنند))

5 ـ مقابله با عوامل بازدارنده داخلى و تبلیغات دشمن

در دوران دفـاع مـقـدس حـوادث گـوناگونى پدید مى آمد، برخى از این حوادث مانند رقابت هاى جـنـاح هـاى مـخـتـلف در کـشـور مـعـلول شـرایـط سـیـاسـى داخـل کـشـور بـود، کـه بـعـضـا فـضـاى سـیـاسى کشور را ملتهب مى ساخت ، برخى از پیشامدها را عـوامـل آگـاه و مـزدور دشـمـن پـدیـد مـى آوردنـد و بـرخـى دیـگـر نـتـیـجـه اعـمـال گـروه هـاى نـاآگـاه داخـلى بـود و هـر کـدام از این حوادث به طور مستقیم یا غیرمستقیم مى تـوانـسـت در حـضـور رزمـنـدگـان اسـلام در جـبـهـه هـا بـراى ادامـه دفـاع مـقـدس مـشـکـل ایـجـاد نـمـایـد. اما حضرت امام باشیوه هاى در خور تحسین رهبرى خویش ، تاثیر منفى وشـکـنـنده هر یک از این حوادث را بر عرصه هاى نبرد و روحیه رزمى و معنوى رزمندگان اسلام راخنثى مى کرد.

دشـمن بعثى نیز با در اختیار داشتن امکانات تبلیغى استکبار جهانى و به تعبیرى ((امپراتورى خـبرى و رسانه اى )) با کمک کارشناسان و مشاوران خارجى و بهره ورى از امکانات و شیوه هاى گوناگون ، جنگ روانى خود را براى مشوّه جلوه دادن چهره جمهورى اسلامى در میان مسلمانان جهان و جـلب حـمـایـت هـاى منطقه اى براى تقویت رژیم عراق به راه انداخته بود. دراین جنگ روانى هم حضرت امام با درایت و ژرف نگرى تمام ، با این شیوه هاى تبلیغى و روانى دشمن مقابله نمود.

6 ـ رعایت اصول تصمیم گیرى

حـضـرت امـام اطلاعات و اخبار کافى و لازم را از طریق نمایندگان خود در نیروهاى مسلح و یگانهاى رزمى و فرماندهان قرارگاه ها به دست مى آوردند.

امـام مـبناى تصمیم گیرى هاى مهم خود رابر اساس اطلاعات دقیق از وضعیت جنگ و مشورت با مسؤولان لشـگـرى و کـشورى بنیان مى نهاد، رهنمودهاى حضرت امام بر اجراى عملیات هاى نظامى ودفـاعـى و ورود بـه خـاک عـراق ،اقـدامـات مـقـابـله بـه مـثـل در جـنـگ شـهـرهـا و قـبـول قـطـعـنـامـه 598 سـازمـان ملل بر همین اصل و اساس استوار بود.

7 ـ تفویض اختیارات

گـسـتـردگـى و تـخـصـصـى بـودن امـور جنگ باعث شده بود که حضرت امام مسؤ لیت برخى ازمـسـائل اجـرایـى و کـارشـنـاسـى مـرتبط با جنگ را به مسؤ لان کشور تفویض نماید و خودشان سـیـاسـت کـلى و راهـبـردى دفـاع مـقـدس را تـرسـیم و برانجام آنها نظارت مى کردند از این رومسئولیت ها را بدین گونه تفویض و تعیین فرمودند:

الف) شـوراى عـالى دفـاع و قـرار گـاه خـاتـم الانـبـیـا و جـانـشـیـنـى‌فـرمـانـدهـى کل قوا در برنامه ریزى هاى نظامى
ب) شوراى عالى پشتیبانى جنگ براى جذب نیرو و تهیه امکانات
ج) تشکیل ستاد مناطق بمباران شده
د) تعیین وزارت امور خارجه جمهورى اسلامى براى تبیین سیاست هاى دفاعى ایران در مجامع بین المللى
ه‍) تشکیل شوراى عالى بازسازى مناطق جنگى

8 ـ تشویق به نبرد

هـنر مدیریت و رهبرى امام ، نفوذ معنوى ایشان در قلب میلیون ها انسان مخلص و متعهد و شیفته به ولایت و رهبرى بود.

هرگاه پیام هاى حماسى و شور آفرین حضرت امام همانند جمله هاى : ((امروز روز حضور در حجله جـهاد و شهادت و میدان نبرد است ؛ روز نشاط عاشقان خداست )) صادر مى شد، هم جبهه هاى نـبـرد را از جـوانـان پـر شور و با اخلاص آکنده مى ساخت و هم در گرما گرم نبرد، چون آبشارنـور بـر دل هـاى تـشـنـه و مشتاق جهاد و شهادت جارى مى گشت و توان رزم آنان را دو چندان مى ساخت و در یک کلام ((معجزه )) مى آفرید.

9 ـ تقویت روحیه رزمندگان

کـلمـات دلنـشـیـن و نـافـذ و روح بـخـش پـیـام هـا و سـخـنـان حـضـرت امـام دردل و و جـان رزمـنـدگـان اثـر شـگـرفـى مـى گذاشت ؛ سخنرانى هاى ایشان در جمع فرماندهان قرارگاه ها و رزمندگان دلاور و پیام هایى که به مناسبت هاى مختلف براى رزمندگان صادر مى گردید، قوت قلبى براى دلاورمردان جبهه ها بود.

پـیـام امـام به فرماندهان جبهه پس از عملیات بدر، بارزترین نمونه تاءثیر معنوى پیام هاى امام در تقویت روحیه رزمندگان و فرماندهان در بحرانى ترین شرایط جنگ است .
روحیه بسیجی
برجسته‌ترین، ‌مهمترین و کاربردی‌ترین ارزش و پیامد جنگ برای جامعه که می‌تواند قوام آن و استمرار و پویایی انقلاب را حفظ نماید، ضرورت وجود روحیه بسیجی است. یکی از دلایل اصلی و بنیادی پیروزی انقلاب اسلامی بر دنیای استکبار و ساقط کردن حکومت شاهنشاهی، روحیه ازخودگذشتی خیل مردم مسلمان و بی‌اعتنایی آنان به نمودهای دنیوی بود که باعث و بانی ایجاد چنین روحیه‌ای و محرک اصلی آن، حضرت امام خمینی(س) بنیانگذار جمهوری اسلامی بود.» آن حضرت با تحمل سختی‌ها و ریاضت‌ها و عدم تعلق مطلق به مظاهر دنیا توانست در مقابل صاحب دنیا یعنی امریکا و اذناب آن بایستد و سرانجام بر آنان غلبه نماید و باهمین روحیه و با ارائه معارف توحیدی ناب تا لحظه مرگ، شور و شوق در صحنه انقلاب ماندن را در مردم زنده نگه داشت و به همین خاطر هیچگاه افق دید مردم متوجه مسایل سطحی و پیش پا افتاده روزمره نبود، ‌لذا با اقتدار کامل از دین و انقلاب صیانت می‌کردند.

در جنگ تحمیلی، این روحیه عمق بیشتری یافت و جایگاه و نام اصلی خود را پیدا کرد. در این عرصه نیز تنها همین روحیه موجب شکست توطئه دشمنان برای سرنگونی نظام مقدس جمهوری اسلامی گردید. در غیر این صورت یک نظام نوپا و کم تجربه در ابعاد سیاسی، نظامی و ... قادر نبود در مقابل امپریالیسم آمریکا، شوروی و ارتجاع منطقه دوام بیاورد. زیرا توازن قوا در جنگ تحمیلی میان ایران و عراق به میزان بسیار زیادی به نفع عراق بود. ارتش عراق تا بن دندان تسلیح و تجهیز، و بطور همه جانبه از سوی قدرتهای بزرگ حمایت می‌شد. لذا ضرورت ایجاب می‌کرد از شیوه‌هیا غیرکلاسیک و متکی به نیروی انسانی در عملیاتها استفاده شود. طبیعی بود که در این شیوه، جنگ در شب برای مصون ماندن از تکنولوژی تسلیحاتی دشمن و همچنین استفاده از روحیات انقلابی و شهادت‌طلبی رمز موفقیت و عامل اصلی پیشبرد جنگ به شمار می‌رفت. در چنین شرایطی، عنصر اصلی میدان نبرد، شجاعت، فداکاری، قناعت، خودفراموشی، خداخواهی و ... بود که خیل بسیجیان عاشق امام با روحیه بسیجی توانستند حامل اصلی این ارزشها باشند و مقاصد دشمنان اسلام را از آغاز جنگ با شکست مواجه نمایند.

روحیه بسیجی چیست؟: هسته مرکزی این روحیه، همانا نگرش به پدیده‌های مادی از دریچه نیاز به عنوان وسیله و نه اصالت دادن به آنها است؛ و از سوی دیگر تمامی امور در راستای دین و انقلاب و حفظ آرمان آن مفهوم می‌یابند. از این رو، از خودگذشتگی و فدا شدن برای دیندار ماندن توده‌ها یکی از وجوه برجسته روحیه بسیجیان بود. آنان به پیروی از تعلیمات قرآن کریم آموخته بودند آنگاه که فتح حاصل شود، مردم گروه گروه به دین می‌گروند. (اذا جاء نصرالله و الفتح و رایت الناس یدخلون فی دین الله افواجا).

بنابراین، در پی حفظ دین و دینداری مردم بودند و به خود نمی‌اندیشیدند. آنها وظیفه خود را شکستن خط‌های پیاپی می‌دانستند تا راه برای ضعیفان و عقب نگه‌داشته‌ها شده‌ها باز گردند. آنها می‌سوختند و فدا می‌شدند تا دیگران نیز با خدایشان رابطه برقرار کنند. در یک کلام آنها با در دست گرفتن جانشان ، نوک پیکان حوادث انقلاب و سپر امام و اسلام بودند.

بسیجی‌ها در جبهه، در تقسیم کارها و پیشبرد امور خیلی راحت با یکدیگر کنار می‌آمدند و به فکر مقام و عنوان بالاتر نبودند، حتی آنها که مقام بالاتری داشتند، یعنی فرماندهان بالاتر،‌ به هنگام نبرد پیش‌گامتر از نیروهای خود بودند و نیروها نیز گوی سبقت را از یکدیگر می‌ربودند. آنها حتی‌الامکان از زیر بار عنوان شانه خالی می‌کردند و بیشتر مایل بودند بدون شهرت و فقط برای خدا خدمت کنند که حاصل کارشان تا ابد باقی بماند. آنها هر چه داشتند با هم تقسیم می‌کردند و هر یک سعی داشت با تحمل رنج و کار بیشتر، دیگری در آسایش باشد. خیلی بندرت مشاهده می‌شد که کسی در فکر آسایش خود باشد چه رسد به آنکه بارش را بدوش دیگری بیاندازد که در این صورت، او هنوز روحیه بسیجی را درک نکرده بود.

از خصوصیات دیگر روحیه بسیجی پرکار بودند و کم خرج بودن است. آنها شب و روز نمی‌شناختند و فقط هنگامی که کاری نبود و یا از فرط خستگی بدون اختیار خوابشان می‌برد از کار باز می‌ایستادند. آنها با این همه تلاش و نقش‌آفرینی در جنگ و حفظ نظام بسیار کم هزینه و بی‌توقع بودند زیرا خودشان را دائماً بدهکار می‌دانستند و همیشه در پی آن بودند که برای انقلاب کاری کنند. دیگر آنکه سنگرهای آنها که به منزله خانه‌هایشان بود خیلی ساده و بی‌آلایش و توام با صفا و معنویت ساخته شده بود. به همین خاطر بسیار سبکبال بودند و در هر لحظه‌ای که فرمان حرکت یا حمله صادر می‌شد خیلی راحت جابجا می‌شدند و با جمع کردن اثاثیه‌شان در یک کوله‌پشتی عازم میدان نبرد شده و به انتظار شهادت می‌جنگیدند. برای خواب زیرانداز و روانداز و بالششان پتو بود و خیلی اوقات که وسایل به اندازه کافی نبود با دو سه پتو، سه چهار نفر به استراحت می‌پرداختند. در غذا خوردن نیز چنین بودند. و خلاصه آنکه خاکی و ساده‌زیست و کوخ نشین بودند و فقط وسایل ضروری زندگی را داشتند و با راهنمای خط الیه راجعون، فقط اندیشه مقصد نهایی را در سر داشتند و با زیرکی و درایت تمام، به چیز دیگری خود را مشغول نمی‌کردند. به همین خاطر، اکثر آنها شهید شدند و تعداد کمی که باقیمانده‌اند مفتخر به پیمودن چنین راهی هستند.

ویژگی دیگر روحیه بسیجی، متعبد بودن توام با معرفت دینی است. این روحیه بلند را حتی نمی‌توان توصیف کرد و وصف ‌آن روحیات و نماز شب‌ها و انابه‌ها و ... قابل بیان نیست. نماز جماعت اول وقت، مقید بودند به دعای روزها، زیارت عاشورا، «دعای کمیل»، «عرفه»، «شعبانیه»، جوشن کبیر، زیارات جامعه کبیره و سینه‌زنی و عزاداری عاشورایی، جلوه‌هایی از این روحیه است. حضرت امام خمینی(س) با توجه به چنین ویژگی‌هایی از تفکر و روحیه بسیجی فرمودند: «اگر به کشوری نوای دلنشین تفکر بسیجی طنین‌انداز شد،‌ چشم طمع دشمنان و جهانخواران از آن دور خواهد گردید و الا هر لحظه باید منتظر حادثه ماند.»

10 ـ توجه دادن رزمندگان به معنویت

حـضـرت امـام (ره ) دائمـا رزمـنـدگـان و فـرمـانـدهـان قـرارگـاه هـا را بـه مـسـائل مـعـنـوى توجه مى داد تا حماسه سازى رزم آوران عرصه پیکار با عرفان دینى و الهى آمیخته باشد.

تـوجـه دادن رزمندگان به اراده و قدرت خداوند تبارک و تعالى در پیروزى و جنگ ، تذکر به اعتماد و اعتقاد به نصرت الهى ، تاکید بر ذکر خداوند و تهجد در جبهه ها، پرهیز دادن از غرور و تـوجـه دادن نـیـروهـا بـه تـوانـایـى هـاى قـدرت ایـمـان و اخـلاص در رزمـنـدگـان درمقابل تجهیزات دشمن از جمله تذکرات امام به رزمندگان بود.

اصـولا درانـدیـشـه و سیره حضرت امام هر گونه تلاش و اقدامات سیاسى ، فرهنگى و نظامىبـدون در نـظـر گـرفـتـن بعد الهى و معنوى فاقد هرگونه ارزش اسلامى است ، از این رو به رزمندگان اسلام آمیختگى عمل ظاهرى را به معنویت دینى و الهى تذکر داد و فرمود:

((زدن و پـیـروز شدن و فتح کردن و همه اینها اگر آن بعد معنوى اش نباشد همه اش شکست است.))

11 ـ تقویت بنیه دفاعى

اهتمام فراوان حضرت امام برتقویت بنیه دفاعى و حمایت هاى ایشان از بالا بردن کیفیت و کمیّت امکانات و تجهیزات نظامى و تاءمین بودجه هاى جنگ و دفاع مقدس از خصوصیات تدبیر رهبرىایـشـان در دفـاع مـقدس بود. این اهتمام حضرت امام تا روزهاى پایانى جنگ نیز ادامه داشت و طى دستورالعملى به مسؤ لان سیاسى نظامى فرمود:

((بـایـد... در تـجـهـیـز کـلیـه آحـاد و افـراد ایـن کـشـور بـر اسـاس اصـول و فـرمـول خـاص دفـاع هـمـه جـانـبـه تـا رسـیـدن بـه تشکّل واقعى و حقیقى بسیح و ارتش بیست میلیونى کوشش نمود)).

بـه فـرمـانـدهـان نـظـامـى نـیـز فـرمود: ((نیروهاى نظامى ما هرگز نباید از کید و مکر دشمنان غافل بمانند و در هر شرایطى باید بنیه دفاعى کشور در بهترین وضعیت باشد.))
نتیجه گیری :
در پایان این مقاله به نتایج به دست آمده از مطالب ارائه شده می پردازم . ازمجموع مطالب ارائه شده فوق الذکر به دستاوردهاى دفاع مقدس در سطح داخلی و بین المللی خواهیم رسید ، که به قرار زیر است :
الف ) دستاوردهاى داخلى

1) تـثـبـیت انقلاب : یکى از ثمرات بزرگ دفاع مقدس ، تثبیت انقلاب بود، یعنى درسـایه جنگ بود که انقلاب تثبیت شد و ضد انقلاب ها رانده شدند و نیروهاى وابـسـتـه به شرق و غرب کم کم شناخته شده به دست نیروهاى انقلاب از نظام کـنـار گذاشته شدند. مصداق بارز این ادعا، روشن شدن شخصیت تروریستى و ضد دینى گروهک مجاهدین خلق (منافقین) براى ملت ایران بود که درسایههشت سال دفاع مقدس مـحـقـق گـردید.در سایه جنگ ملت ایران بهتر از گذشته توانستند حق را از باطل ، خودى را از غیرخودى تشخیص داده و در راستاى آفت زدایى انقلاب گام بردارند. و نتیجه این هوشیارى تثبیت انقلاب بود.

2) تـثـبـیـت تـمـامـیـت ارضـى : استمرار جنگ پس از فتح خرمشهر منجر به تـثبیت تمامیت ارضى و امنیت مرزى جمهورى اسلامى در منطقه شد نگاهى به تاریخ ‌گذشته ایران نشان مى دهد که در طول دو قرن گذشته ، این تنها جنگى بـوده است که ایرانیان حتى یک وجب از خاک میهن اسلامى خود را به بیگانگان نداده اند، درقرون گذشته طى دو جنگ ایران و روس ، قسمت اعظمى از قلمرو ایـران به بیگانگان واگذار گردید و همین امر، یعنى عدم توانایى حکومت ایران در مـقـابل دست اندازى بیگانگان به خاک خود باعث گردید که در سال 1350 نیز با یک سناریوى شیطانى ،استان چهاردهم یعنى بحرین را از ایران جدا ساخته در صحنه بین المللى استقلال آن را اعلام نمایند. اما در این هشت سال دفاع مقدس , با این که حمله دشمن بسى عـظـیـم تر و حساس تر از جنگ هاى گذشته بود تمامیت ارضى کشور به تمام و کمال حفظ گردید. یک کشور با غیرت ممکن است خسارات زیادى را تقبل کند اما حاضر نیست ناموس ملى خودش رابدست بیگانگان بدهد.

3) افـزایـش توان نظامى : یک ارتش منظم و کلاسیک ، دست کم یک دهه زمان نـیـازدارد تـا بـتـواند خودش را سازماندهى و تقویت نماید در صورتى که سپاه پـاسـداران انقلاب اسلامى توانست در کوتاه ترین مدت ممکن سه نیروى مقتدر زمـیـنـى ، دریایى و هوایى را سازماندهى کرده و با جدیدترین روش هاى نظامى بکارگیرى نماید.همچنین انبوهى از تجربیات را طى این هشت سال ، توشه خود سـازد. عـلاوه بـر ایـن صنایع نظامى به حد مطلوبى توسعه داده شد و در برخى مـوارد بـه حد خود کفایى رسید. حضرت امام (ره ) هم در این زمینه مى فرمایند: (ما تنها در جنگ بود که توانستیم صنایع نظامى خود را به حد مطلوبى از رشد برسانیم .) پـس از اتمام جنگ نیز تجربیات هشت سال دفاع مقدس ، قدرت نظامى ایران را تـاحـد کشورهاى پیشرفته منطقه افزایش داده و یک حالت بازدارندگى بسیار قـوى درمـقابل قدرت هاى نظامى منطقه به وجود آورد. ساخت موشک دوربرد شـهـاب 3 وآزمـایـش موفقیت آمیز آن ، چنان دشمنان ما از جمله رژیم اشغالگر قـدس را شـگـفـت زده کـرد که سبب شد موضع گیرى هاى تندى در قبال این حرکت مقتدرانه جمهورى اسلامى در صحنه بین المللى از خود بروز دهند. سـاخـت تـانـک ذوالـفـقـار بـا قـدرت مانور بالا، بازسازى هواپیماهاى جنگى ، تـولـیـدقـطعات هواپیما و سلاح هاى سنگین و خود کفایى در ساخت سلاح هاى سبک ونیمه سنگین ، ساخت هواپیماى بدون سرنشین و... بسیارى موارد دیگر از جمله ثمراتى است که در سایه 8 سال دفاع مقدس نصیب مملکت ما شد. تـجـربـه در امـر مـهـنـدسـى جـنـگ ،راه سـازى ، سـد سـازى کشتى سازى ، صـنـایع الکترونیک ،پزشکى ، داروسازى و مانند آن ، از دیگر ثمرات دفاع مقدس است که ازآن ها در امر بازسازى کشور به نحو مطلوب استفاده شده و مى شود.
ب ) دستاوردهاى بین المللى دفاع مقدس

1) تـثـبـیـت انقلاب اسلامى در صحنه بین المللى : در صحنه بین الملل ، جهان تـوانـسـت بـفهمد انقلاب ما یک انقلاب اصیل با پشتوانه الهى و مردمى و تصور انهدام انقلاب در کوتاه مدت یک امر واهى است .

هـشـت سال دفاع خستگى ناپذیر و مخلصانه که تثبیت کامل و مقتدرانه نظام را بـه هـمـراه داشـت ، قـدرت هـاى مـنطقه اى و فرا منطقه اى را واداشت تا نظام جـمـهـورى اسـلامـى را به رسمیت شناخته و به حقوق ملى و بین المللى آن به عـنوان یک نظام مستقل سیاسى و قدرتمند اعتراف نمایند. در خواست رسمى و مکرر امریکا جهت ایجاد ارتباط با ایران مصداق بارز چنین فرضیه اى است .

2) شـنـاسـانـدن بـعـد فرهنگى و مکتبى انقلاب در صحنه بین الملل :در سایه دفـاع مـکـتـبـى ، بـعـد دیـنـى انـقلاب به مردم جهان شناسانده شد. و این امر مـوجـب شکل گیرى حرکت هاى آزادى بخش در جهان گردید و مسلمان را به آگاهی اسلامی فراخواند. مرحوم حاج سید احمد خمینى (ره ) در مصاحبه مشهور خودمى گوید:

(مـن نـمـى گویم که اگر جنگ نبود انقلاب شکست مى خورد، اما اگر جنگ نبود بعد فرهنگى و مکتبى بودن انقلاب ما در دنیا شناخته نمى شد. جنگ موجب شـد کـه اکـثـرخـبـرهاى دنیا در هشت سال جنگ در مورد ایران از رسانه هاى گـروهـى پـخـش شـود. قدرت انقلاب ، تفکر امام ، برخورد انقلاب با ارزش هاى ترسیم شده از سوى غرب و...در لابه لاى جنگ ، به دنیا منتقل شد. وقتى اینطور شـد، در تـمـام نیروهاى اسلامى وهسته هاى مقاومت که نقاط بسیار قوى ادامه جـنـگ بودند امیدى پدید آمد، اگر شما مى بینید که در جریان سلمان رشدى ، مـسـلـمانان دنیا به خیابان ها مى ریزند و فتواى امام چنان واکنش هایى به وجود مـى آورد . ایـن آگاهى است که در خلال هشت سال جنگ توسط دشمنان ما به آن هـا مـنـتـقـل شده است . چون امام که محور تمام اخبار بودند تفکرشان تفکر اسلامى بود. اسلام و دیدگاه هاى اسلامى امام به بهترین وجه در آن دوران براى تمام دنیا و مسلمانانى که در اقصى نقاط جهان هستند مخابره شد... لذا موضع ما در مقابل اسرائیل ،ارتجاع منطقه و حکومتهای استکباری جهان در خبرها و گزارشات بیان مى شد.) وقـتـى حـرف امـام توسط خبرگزاریها مـنتقل مى شود که (امریکا هیچ غلطى نمى تواند بکند) و (مـا دنـدان هـاى امریکا را در دهانش خرد مى کنیم ) باعث مى شد که مـسـلمان ها خویشتن را بازیایند. این درست است که حرف امام( ره ) بود ولى سیستم ارتباطى حرف امام ( ره ) دفاع مقدس در مقابل متجاوز بود.

دسـتـاوردهـاى بـیـن الـمـلـلى دفاع مقدس از دیدگاه امام (ره ): حضرت امام (ره)همواره 8 سال دفاع مقدس را موهبتى الهى مى دانستند و معتقد بودند در سایه آن ثمرات عظیمى نصیب این کشور شد، از جمله :

(...مـا انـقـلابـمان را در جنگ به جهان صادر نموده ایم ، ما مظلومیت خویش و سـتـم مـتـجـاوزان را در جـنـگ ثابت نمودیم , ما در جنگ پرده از چهره تزویر جهانخواران کنار زدیم ، ما در جنگ دوستان و دشمنان مان را شناخته ایم ...ما در جـنگ ابهت دو ابر قدرت شرق و غرب را شکستیم ...ما در جنگ به مردم جهان و خـصوصا مردم منطقه نشان دادیم که علیه تمامى قدرت ها و ابرقدرت ها سالیان سـال مـى تـوان مبارزه کرد. جنگ ما کمک به فتح افغانستان را به دنبال داشت ، جـنگ ما فتح فلسطین را به دنبال خواهد داشت ، جنگ ما موجب شد که تمامى سـردمداران نظام هاى فاسد در مقابل اسلام احساس ذلت کنند جنگ ما بیدارى پاکستان وهندوستان را به دنبال داشت و...) بـدیـن ترتیب مى بینیم خسارات مادى و معنوى هشت سال دفاع مقدس ، در مقابل برکاتى که بـه واسـطـه این دفـاع مقدس نصیب ملت غیور ایران و میهن اسلامیمان گردید، بسیار ناچیزاست .

پی‌نویس:
1- برخی ارزشها و ثمرات جنگ تحمیلی نوشته حسین اردستانی مندرج در سایت تبیان
2ـ تحلیلی بر جنگ تحمیلی عراق علیه ایران؛ انتشارات وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران.
3 ـ‌ روزنامه جمهوری اسلامی؛ 31 شهریور، دوم و سوم مهر 1370ش؛ (صادر کنندگان مرگ)
4- رهبرى معنوى امام خمینى (ره ) در دفاع مقدس نوشته حسین شیدائیان مندرج درسایت تبیان
5ـ صحیفه نور.
8-شبهه زدایى از برخى ابهامات دفاع مقدس نوشته حسین ترابى مندرج در سایت تبیان
9ـ فرآیند جنگ تحمیلی؛ اداره کل پژوهش معاونت سیاسی صدا و سیما.
10ـ‌ گزارش آماری مؤسسه بین‌المللی صلح استکهلم ؛ 1989 م.
11- کتاب آشنایی با دفاع مقدس نوشته دکتر لاریجانی ازسایت پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس
12- تجربیات تدریس نویسنده مقاله در درس آشنایی با دفاع مقدس در دانشگاه آزاد اسلامی


الگوی مدیریتی امام خمینی(ره) در دوران دفاع مقدس

تأملی در شیوه مدیریت جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، از سوی امام خمینی (ره) – به ویژه در سال های نخستین آن – الگوی منحصر به فردی از مدیریت بحران های سیاسی را نشان می دهد. بر خلاف تصور عده ای از تحلیل­گران که شیوه مدیریت امام را فردی یا کاریزماتیک و در ارتباط مستقیم با مردم می­پندارند، ایشان از مدیریت سیستمیک نیز در مدیریت جنگ استفاده کردند. مدیریت سیستمیک بحران های سیاسی، الگوی رایج در واحدهای سیاسی مختلف هستند. در این الگو، هر گونه تصمیم­گیری و مدیریت بحران، در چارچوب سلسله مراتب و نظام تصمیم­گیری حاکم اتخاذ می­شود. در حالی که در شرایط عادی، پروسه تصمیم­گیری مطابق فانون اساسی و قواعد رایج صورت می­گیرد، در شرایط بحرانی مانند بروز جنگ، فرآیند تصمیم­گیری متحول می­شود و به صورت غیر عادی در می­آید.

مطالعه رفتار و عملکرد امام خمینی(ره) در دوران دفاع مقدس نشان می­دهد که ایشان از شیوه مزبور مدیریت بحران­ها، بیشترین بهره را برای اداره احسن جنگ به کار بردند. نمونه بارز این نوع مدیریت نیز، تأکید خاص حضرت امام (ره) به نقش شورای عالی دفاع بود. این شورا که مطابق قانون اساسی برای اداره امور جنگ تشکیل شده بود؛ نقشی اساسی در تصمیم­گیری­های مرتبط با جنگ داشت. امام در سخت­ترین شرایط جنگ تحمیلی نیز از این شورا سلب مسئولیت نکرد و همواره، بر تمرکز تصمیم­گیری­ها در آن تأکید داشت. برای نمونه، ایشان در بیانیه­ای خطاب به مردم و مسئولان در سال 1359 ضمن تأکید بر معیار بودن قانون اساسی در اعمال نهادها و مأموریت یافتن شورای عالی دفاع می­فرمایند: «مسائل دفاع در شورا مطرح و رسیدگی می­شود و پس از تصویب، تصمیم در اجرا با فرماندهی کل قواست و قوای مسلح باید اوامر ایشان را اجرا کند».
با آن که این شورا، به صورت مرتب جلسه هایی را در خدمت امام تشکیل می­داد، اما امام به ارائه رهنمودهای کلی بسنده و به هیچ وجه سعی نمی­کردند اختیارات آن را محدود کنند و یا به طول کامل به تصمیم­هایش جهت دهند. در چارچوب سلسله مراتب تصمیم­گیری و اجرا، امام بر رعایت سلسله مراتب و اطاعت نیروها از فرماندهان خود تأکید ویژه ای داشتند. برای نمونه، ایشان تا جایی که ممکن بود بر فرماندهی کل قوا از سوی بنی­صدر (علی رغم عملکرد منفی وی) تأکید می­کردند. در سطوح پایین نیز، به طور مرتب نیروهای ارتش، سپاه، بسیج و ژاندارمری را به اطاعت از فرماندهان خود توصیه می­نمودند. در جریان عملکرد بنی­صدر و مسائلی که وی و منافقین به وجود آورده بودند (نوعی بحران در بحران) نیز، عملکرد امام بر مبنای مدیریت سیستمیک بود. با آن که امام نفوذ بالایی در میان مردم داشتند و با یک اشاره می توانستند با بنی­صدر برخورد کنند، اما تا زمانی که مجلس جریان قانونی عزل بنی­صدر را طی نکرد ایشان­اقدامی­­­ نکردند. افزون بر شورای عالی دفاع، مجلس شورای اسلامی دومین نهادی بود که در جریان مدیریت جنگ نقش داشت. در این حوزه نیز، سیاست امام تنها نظارت بر عملکرد مجلس بود و ایشان به این عملکرد اهمیت خاصی می­دادند. اما در کنار مدیریت سیستمیک جنگ که از سوی دو نهاد یاد شده و با نظارت ایشان صورت می گرفت، مدیریت کاریزماتیک بحران های سیاسی، الگوی دوم مدیریت امام بود که در نوع خود سابقه نداشت. این نوع مدیریت بر ماهیت و نوع رابطه امام با توده های مردم که تحت تأثیر کاریزما و محبوبیت بالای ایشان قرار داشت، مبتنی بود. برآیند چنین مدیریتی، حضور تعیین­کننده نیروهای مردمی -به ویژه سپاه و بسیج- در جبهه­های جنگ بود و در نهایت این نیرو در عقب راندن نیروهای عراق از خاک ایران، نقش اصلی را ایفا کرد. بنا بر این می­توان گفت که الگوی مدیریت کاریزماتیک امام، بر آموزه­های دینی و روان­شناختی مردم ایران قرار داشت. ایشان با بهره­گیری از اصول روان­شناختی سعی می­کردند آرامش کشور و ملت را در شرایط حاد بحرانی حفظ کنند. البته، باید یادآور شد که به خوبی نیز در این کار موفق شدند. ایشان در همان آغاز جنگ طی صحبت­هایی خطاب به مردم ایران فرمودند: «این یک دزدی آمده است یک سنگی انداخته و فرار کرده، رفته است سر جایش، دیگر قدرت این که تکرار بکند انشاء الله ندارد. من به ملت ایران سفارش می کنم که چند جهت را ملاحظه کنند. یک جهت این که خونسردی خودشان را حفظ کنند و ابداً توجه به این معنا که یکی قضیه­ای واقع شده است (و واقعاً واقع نشده قضیه­ای) توجه نکنند به این معنا، یک وقت اغتشاشی بار نیاید»
از سوی دیگر، امام توانستند با استفاده از نفوذ خود در میان مردم و با بهره­گیری از باورهای دینی­شان، به بهترین وجهی آنها را برای حضور در جبهه­های جنگ بسیج کنند.
«و اینجانب اولاً به ملت ایران هشدار می­دهم که خود را مهیا کنند و اسلحه­های خود را آماده کنند و به حال آماده­باش باشند که اگر خدای نخواسته محتاج بسیج عمومی شد و امر به جهاد مقدس عمومی داده شد، فوراً به میدان رفته و از دین خدا و کشور اسلامی دفاع نمایند»
به این ترتیب، ترکیبی از دو سبک مدیریت بحران­ها -مدیریت سیستمیک و مدیریت کاریزماتیک- بود که توانست جلوی تجاوز عراق به ایران را بگیرد و الگوی منحصر به فردی را از امام به میراث بگذارد.

منبع: سلام خبر
برچسب ها: هفته دفاع مقدس
نظرشما
نام:
ایمیل:
* نظر: